İnsülinler, İnsülin tedavisi nedir? Nasıl yapılır ?

İnsülin tedavisi kalemle veya insülin pompası ile yapılmaktadır. İnsülin pompası bu gün için en idealidir. Her tip 1 diabetli hasta, mümkün olduğu sürece, doktorundan insülin pompasını talep etmeli, bununla ilgili bilgi almalıdır. İnsülin pompası, insülin kalemi ile yapılanlardan çok daha iyi bir şeker kontrolü sağlar. Şeker hastasının yaşam kalitesini artırarak onu yaşamı boyunca olası komplikasyonlardan en iyi şekilde korur.

insulin

Kalemde ise günde 4 veya 5 defa injeksiyon gerekmektedir. Gerçi 5-6 milimetre boyundaki, kıl kadar ince iğneler, dış yüzeyleri de silikonlu olduğundan hiç acıtmamaktadır. Hatta hastaların çoğu iğnenin girdiğini bile hissetmediğini ifade ederler.

Kalemle niçin günde 4-5 iğne yapılması gerekmektedir ?

Bunun için temel bilgilerimize gidelim ve şeker hastası olmayan kişilerin kanlarına gün boyu insülinin nasıl salgılandığını görelim. Çünkü insülin tedavisi yaparken biz olabildiğince bunu taklit etmeyi, yani normalde olması gerekeni taklit etmeye çalışmalıyız.

tip 1 şeker

Her yemekte, o yemeğin kan şekeri yükselmesini düzeltmek için beta hücrelerinden kana bol miktarda insülin salgılanır. Bu bol bolus insülin salgısı diyoruz. Resimde açık yeşil olarak bunlar gösterilmiştir.

Yemeğin miktarı, özellikle karbonhidrat (şeker) miktarıyla orantılıdır. Resimde kahvaltı biraz kuvvetli olduğundan bolus insülin salgısı fazla olmuş. Öğle yemeği hafif geçiştirildiğinden bolus insülin salgısı az olmuş. Akşam yemeği miktar ve karbonhidrat içeriği zengin olduğundan bolus insülin salgısı en fazla olmuştur.

Her yemekten sonra o yemeğin kanımızda oluşturacağı şeker yükselmesinin düzeltilmesi gerekir. Bu düzeltme yemek sonrası kanımıza beta hücrelerimizden, yani insülin salgı hücrelerimizden kana bolca insülin salgılanmasıyla sağlanır. Yemek sonrası olan bu bol insülin salgısına biz bolus diyoruz. Bolus miktarı yukarda resimde görüldüğü gibi yediğimiz yemeğin şeker (karbonhidrat) miktarıyla orantılıdır. Ne denli şekerden (karbonhidrattan) zengin yemek yersek bolus insülin düzeyi de o denli fazla ve yüksek olur (yukarda şekilde görüldüğü gibi). Hafif bir yemek sonrası ise bolus çok daha az olacaktır. Yemek sonrası kanda yükselen şekeri, bolus insülin hücrelerimize sokarak, düşürür. Hücreye giren şeker de ya yakılarak enerji olur veya farklı şekilde depolanır. Yenilen yemeğin hangi miktar insülinle düzeleceğini bizim beta hücrelerimiz çok iyi bilir, ona göre insülin salgılar. Ne fazla ne de az. Bu miktar da kişiden kişiye değişir. Örnegin 100 gr şeker için bir kişide 10 ünite insülin salgısı gerekirken diğer bir kişide bu değer 6 ünite olabilir. Yani gıda içeriğine bağlı salgılanan insülin o kişiye özgüdür. Şeker hastasında alınan şeker için ne miktar insülin salgılanacağı yeteneği kaybolmuştur veya salgılanan insülin yetersizdir. Yani alınan gıdaya tam uygun insülin salgısı olamaz.

insulin

24 saat aç olsak da, kanımıza sürekli çok az miktarlarda insülin salgılanır. Buna bazal insülin diyoruz (resimde yeşil renkte). Açlıkta dokularımızın enerji gereksinimi için son derecede gereklidir. Resimden de görüleceği gibi gündüz hafifçe daha yüksek, gece daha düşüktür. Bazal insülin olmazsa, enerji dengemiz ve şeker metabolizmamız allak bullak olur.

Aç olsak da, örneğin 24 saat bir şey yemesek de, organlarımızın veya onları oluşturan hücrelerimizin enerjiye ihtiyacı bulunmaktadır. Bu sebeple şekere ve bu şekerin hücreye girebilmesi için de insüline ihtiyacı vardır. Açlıkta olan bu insüllin salgısına biz bazal insülin diyoruz. Bazal insülin küçük miktarda ve düşük düzeyde bir insülin salgısıdır. Ancak olmazsa olmazlardandır. Bazal insülin olmazsa enerji dengemiz allak bullak olacaktır. Bazal insülin yukardaki resimde görüldüğü gibi gün boyu hafifçe yüksek, gece daha düşüktür.

Normal kişilerin insülin salgısını burada anlatmamızın sebebi, insülin tedavisi gereken şeker hastalarında olabildiğince yukardaki normal örneği taklit edebilmemiz içindir. Ne denli iyi taklit edersek şekeri kontrolde o denli başarılı oluruz. Bu ayni zamanda niçin günde 4 veya 5 insülin injeksiyonunu da açıklamaktadır.

Normal kişilerin açlıkta ve toklukta salgı tipini iyi taklit edebilmemiz için elimizde bulunan ilaç insülinler hangileridir? İnjeksiyon sonrası bunların kandaki düzeylerine bir bakalım. Kandaki düzeyleri etkilerinin şeklini gösterecektir.

Çok kısa etki süreli insülinler . Bunların etkiler süreleri 2,5-3 saattir.

  • Humolog insülin
  • Novorapid insülin
  • Apidra insülin

1 - Çok kısa etki süreli insülinler

insülin

Çok kısa etkili insülinler injeksiyonu hemen takiben kanda yükselerek şekeri düşürmeye başlarlar. Etki süreleri resimde görüldüğü gibi 3 saattir. İnjeksiyonu takiben kanda insülin süratle yükseldiği için normal kişilerin beta hücresi boluslarına çok benzer.

2 - Kısa etkili insülin: Kristalize insülin

kısa etkili insülin - kristalize insülin

Kısa etkili insülinler injeksiyondan kısa süre sonra kanda yükselerek şekeri düşürmeye başlarlar. Etki süreleri resimde görüldüğü gibi 6 saattir.

3 - Orta süre etkili insülinler: NPH insülin

orta süre etkili insülinler

Orta süre etkili insülinler injeksiyondan hemen sonra değil hafifçe gecikmiş olarak kanda yükselerek şekeri düşürmeye başlarlar. Etki süreleri resimde görüldüğü gibi 14-18 saattir.

4 - Uzun süre etkili insülinler: Lantus veya Levemir.

Bu ikisinin etki özellikleri oldukça farklıdır. Hastanın özelliğine göre doktor birini veya diğerini tercih eder.

uzun süre etkili insülinler

Uzun süre etkili insülin Lantus injeksiyonu takiben kanda yükselerek kan şekeri üzerine etkisini göstermeye başlarlar. Etkisi bant tarzındadır. Etki süresi resimde görüldüğü gibi 24 saattir.

uzun süre etkili insülin levemir

Uzun süre etkili insülin Levemir injeksiyonu takiben kanda yükselerek kan şekeri üzerine etkisini göstermeye başlarlar. Etki süresi resimde görüldüğü gibi 18-24 saattir.

Kalemle İnsülin Tedavisi

İnsülin İnjeksiyonu Nasıldır?

insülin injeksiyonu

Kalemde istenilen ünite ayarlandıktan sonra; kalem 10 defa alt üst edilir (çalkalama olmamalıdır), bu şekilde içinde gözle fark edilmeyen tanecikler yayılmış olur. Kaleme 5 veya 6 mm boyutlu bir kalem iğnesi takılır. Deri hafifçe çekilir. Kalemin tepesine baş parmakla basılarak insülin injekte edilir. Kalemi deriden çekmeden 5 e kadar sayıp ondan sonra çekmelidir. İğne 1 sonraki injeksiyona kadar kalemde takılı tutulur. Bir sonraki injeksiyondan önce değiştirilir.

insülin injeksiyon bölgeleri

Yukarıdaki işaretli bölgelere, yani karın derisi, kol derisi ve bacak derisine injeksiyon yapılabilir. Karın derisi tercih edilmelidir. Hep ayni yere injeksiyon insülin etkisini olumsuz etkileyecektir. Bu sebeple her seferinde bir önceki injeksiyon yerinden 1.5-2 cm uzağa injeksiyon yapılır. Çok daha uygunu yukarda resimde de görüldüğü gibi injeksiyon bölgelerini dama tahtası gibi kabul edip karelere sırayla injeksiyon yapmaktır.

Kalemle yapılan insülin tedavisinin ideali bazal-bolus tedavisidir. Bazal insülin için lantus veya levemir kullanılabilir. Bazal insülin dozunun yeterliliğinin belirleyicisi üç öğün öncesi açlık kan şekeri değerleridir. Bunlar istenilen düzeye inmemişlerse bazal insülin ünitesini artırmak gerekir. Bazal insülin için tek doz levemir veya lantus kullanılır. Levemir tercihen tek doz uygulandığında sabah 8 civarında yapılır. Lantus için bu fark etmez sabah 8 veya gece yatmadan (22 veya 23 de) olabilir.

Bazen tek doz bazal, öğün öncesi açlık şekerlerinin kontrolunda başarılı olunmayabilir. O durumda sabah-akşam injeksiyonlu iki uzun etkili insülin uygulamasına geçilir. İnjeksiyondan birini sabah 8 civarında diğerini gece yatmadan (22 veya 23 de) yapmalıdır. İkili uygulama için levemir daha uygundur. Veya sabah levemir akşam lantus şeklinde de olabilir, hatta daha iyi olur.

Bazal insülin ölçümünün o şeker hastası için en uygun dozlarını bulmak için şeker ölçme cihazı ile hasta 2 hafta süreyle aşağıda gösterildiği gibi günde 7 nokta şeker ölçüp aşağıdaki takip defterine kaydederek bunu doktoruna götürmelidir. Buradaki açlık değerlerine bakarak doktoru uzun etkili insülin dozunu ayarlayacaktır. Veya ikili uzun etkili insülin injeksiyon programına geçecektir.

7 noktalı şeker ölçüm çizelgesi

Yemek öncesi bolus insülin ise humolog veya novorapid ile yapılır. İnjeksiyonlar yemekte 5 dakika önce uygulanır. Yapılan ünitenin uygun olup olmadığını göstergesi ise o öğün sonrası tokluk şekeridir. Tokluk şekeri yemeğin ilk lokmasında 2 saat sonraki glukometre ile ölçülen şeker değeridir. Tokluk şekeri çok düşerse o öğün öncesi insülin bolusü azaltılır; şeker yüksekse bolüs dozu artırılır. Bolus için aşağıda görülen 4 nokta ölçüm yeterli olacaktır. Hasta 4 nokta ölçüm defterine ölçtüğü şeker değerlerini yazmalıdır. Bu doktoruna insülin dozlarını ayarlamada büyük yarar sağlayacaktır.

4 noktalı şeker ölçüm çizelgesi

Pompayla insülin tedavisi

İnsülin pompası başlangıçta da değindiğimiz gibi en iyi insülin kullanma yöntemidir. Kullanımı hiç de zor değildir. Evde televizyon kumandası kadar kolaydır, hatta onlardan daha kolaydır. Bu sebeple ben bunu yapamam korkusu içine girmemek gerekir.

Sigara paketinden daha küçüktür. Her 3-5 günde bir içindeki injektöre insülin doldurulur. Bu arada seti değiştirilir. Seti ince bir hortumdur. Hortumun saç kılından biraz kalın ucu deri altında kalarak buradan deri altına devamlı insülin verir. Yani her gün 4-5 injeksiyon pompada 3-5 günde bir injeksiyona iner. Pompanın içindeki mini bilgisayar doktoru veya eğitim hemşiresi tarafında ayarlanır. Pompa kullananların çoğu bir yıl içinde kendileri de bu ayarı yapabilecek duruma gelmektedir.

Pompanın 2 türlü vücuda insülin verme özelliği vardır:
1- Pompayla bazal insülin
2- Pompayla bolus insülin

Bazal insülin verilmesi:

Pompa bilgisayarına yüklediğimiz program çerçevesinde pompa gece gündüz deri altına insülin vermektedir. Bu bazal insülindir. Pompa bunu otomatikman yapar.gece verilen insülin pompada çok düşürülebileceğinden gece yarısı şeker düşmeleri yaşanmaz.

Pompayla bolus insülin verilmesi:

Pompayla her yemek öncesi bolus insülin kolayca verilir. Ancak her yemek öncesi verilecek insülin dozu doktor ve hasta tarafından belirlenen insülin dozudur. Pompanın uzaktan kumandası ile yemek öncesi kaç ünite gerekiyorsa kumandaya onu yazar, kumandanın düğmesine basarız. Bu kadar basittir. Pompa otomatikman bu yazdığımız miktar insülini, injeksiyona gerek kalmaksızın, deri altımıza gönderir.

Pompayı kalemle karşılaştırdığımızda şekeri daha iyi kontrol etmesi dışında da kolaylıkları vardır. Bazı kişiler örneğin lokantada yemek yerken insülin injeksiyonunda çekinebilirler. Pompada ise böyle bir sorun yoktur. Cebinden çıkardığı bir kibrit kutusundan daha küçük olan pompanın uzaktan kumandasına kaç ünite insülin gerekiyorsa bu rakamı yazıp kumandaya basması yeterlidir. Diğer bir üstünlüğü hasta üç öğün dışı bir fazla öğün daha yemek yemek istediği an, kalem kullanıyorsa bir injeksiyon daha yapması gerekir. Pompada ise yine cebinden çıkardığı kumandaya gereken rakamı yazıp, düğmeye basması yeterlidir. Yani pompa insülin kullanan şeker hastasının yaşamını kolaylaştırmaktadır.

insülin

Şeker ölçüm ve takipleri pompa kullanımında da değişmeyecek, yukarıda verilen 7 ve daha sonraki 4 noktalı ölçüm ve deftere yazma prensibi aynen sürdürülecektir.

Mimar Sinan Bulvarı 1432 Sokak No: 5 Kahramanlar - İzmir
Telefon: 0 232 465 16 55 | Fax: 0 232 421 19 48
designed by gunerkan 2011 izmir